توبه
توبه وحق الناس
بعضی ازگناهان مربوط به حق الناس است وتوبه ازگناهانی که درآن حق الناسی وجود دارد به این است که اگر مالی را از کسی تلف کردی جبران کنی ویامالی را و یا مالی را از کسی برداشته ای برگردانی و اگر حرمت او را با غیبت و یا تهمت شکسته ای و یا با آبرو یا حیثیت کسی بازی کرده ای جبران نمایی و رضایت او را فراهم کنی.
توبه انفرادی
و بعضی از گناهان مربوط به خود شخص است و آن نیز خود به دو صورت است: یا گناه او به صورت سری بوده که باید توبه اش نیز سری باشد و حق ندارد در اجتماع توبه کندو مردم را از گناه خود باخبر سازد چون آگاه کردن مردم از گناه خود گناه دیگری است، و یا اینکه او به صورت آشکار گناه انجام داده که در این صورت باید آشکارا توبه کند تا مردم ببینند که او توبه کرده است.امام علی(ع) در باره توبه می فرماید:"توبه شش مرحله دارد:
1. پشیمانی از گذشته 2. تصمیم بر ترک گناه 3. حقوق مردم را بپردازی تا خدا را ملاقات کنی باپاکی، که بر عهده تو حقی نباشد 4. قصد کنی هرچه بر تو واجب بوده(مانند نمازو روزه و حج) و آنها را انجام نداده ای حق آن را به جا آوری 5. همت بگماری گوشتی را که بر تن تو از حرام روییده با اندوه بر گناه آب کنی تا پوست به استخوان بچسبد و به آنها گوشت تازه بروید 6.آنکه رنج عبادت و بندگی را به تن بچشنانی چنانکه شیرینی معصیت را به آن چشاندی"

