فلسفه وجود امام به هنگام غیبت

سوال دیگری که درباره عقیده شیعه و ویژگی های آن پیرامون وجود مهدی (ع) پیش می آید این است که: امام د رحال رهبری است و وجود یک رهبر در صورتی می تواند مفید باشد که تماس مداوم با پیرامون خود داشته باشد امام غائی از نظر و ناپیدا گونه نقش رهبری خود را ایفا کند؟!

به تعبیر دیگر زندگی امام در دوران غیبت یک زندگی خصوصی است نه یک زندگی اجتماعی در صورت یک پیشوا؛با این حال حق داریم بپرسیم این ذخیره الهی چه اثر عمومی برای مردم می تواند داشته باشد ؟ او به چشمه آب زلال حیات می ماند که در ظلمات باشد و کسی را در دسترسی به وجود او باشد به علاوه آیا مفهوم غایب شدن امام این است که وجودش به یک روح نامرئی یا امواج نا پیدا و اثیری تبدیل شده ؟ آیا این با علم سازگار است؟

صریحا باید گفت: مفهوم غائب بودن امام(ع) هرگز این نیست که به یک وجود خیالی و پنداری شبیه تر از یک وجود عینی باشد بلکه او از نظر زندگی یک زندگی طبیعی خارجی دارد منتها با عمری طولانی، در میان مردم و در دل جامعه ها رفت و آمد دارد و در نقاط مختلف زندگی می کند و اگر استثنایی در زندگی او وجوددارد برخورداری از عمر طولانی است همین و بس.

او به طور ناشناس در جامعه انسانی زندگی می کند و هیچ کس درباره غیبت او جز این نگفته است و چقدر فرق است میان ناشناس و نامرئی! حال که این سوء تفاهم بر طرف شد به سراغ این موضوع می رویم که: بسیار خوب، اما اینچنین زندگی ممکن است برای یک فرد عادی قابل توجیه باشد اما آیا برای یک رهبر- آنهم یک رهبر بزرگ الهی- قابل قبول است؟ شاگردی که معلم خود را نشناسد، تشنه ای که از چشمه آب بیخبر باشد هرچند در نزدیکی او قرار داشته باشدچه بهره ای می توانند ببرند؟! جالب اینکه: این سوال تنها امروز برای ما مطرح نیست از روایات اسلامی بر می آید که حتی پیش از تولد مهدی در عصر امامان پیشین نیز مطرح بوده و به هنگامیکه آنها سخن ازمهدی و طول عمرش به میان می آوردند با چنین سوالی روبرو می شدند و با آغوش باز به آن پاسخ می گفتند که نمونه ای از آنها را ذیلا از نظر می گذرانیم.

فایده وجود امام در دوران غیبت

در احادیث متعد و گوناگونی که در زمینه فلسفه و فایده وجود امام(ع) در دوران غیبت به ما رسیده تعبیر بسیار پر معنی و جالبی در یک عبارت کوتاه دیده می شود که می تواند کلیدی باشد برای گشودن این رمز بزرگ و ان اینکه پیامبر در پاسخ این پرسش که چه فایده ای وجود مهدی در دوران غیبتش دارد فرمود:" سوگند به خدایی که مرا به نبوت برگزیده مردم از نور رهبری او در دوران غیبتش بهره می گیرند همانگونه که از خورشید هنگام قرار گرفتن پشت ابرها "

( بحارالانوار، جلد 52)

برای فهم این کلید رمز نخست باید نقش خورشید را به طور کلی و به هنگامی که چهره تابناکش پشت ابرها پنهان می  گردد در یابیم: خورشید دارای 2 نوع نور افشانی است: نور افشانی آشکار و نور افشانی مخفی  درنور افشانی آشکار اشعه آفتاب به خوبی دیده می شود هرچند قشر ضخیم هوا که اطراف کره زمین را پوشانیده همانندیک شیشه ضخیم کار میکند که هم از تابش آفتاب می کاهد و هم نور آفتاب را تصفیه میکندولی به هر حال مانع از تابش مستقیم آفتاب نیست.

ولی در تابش مخفی ابرها همانند یک شیشه مات نور مستقیم خورشید را گرفته وپخش می کنند نور آفتاب مهمترین نقش را در دنیای حیات و موجودات زنده دارد نور و حرارتی که از هر سو به اطراف پاشیده می شود تنها انرژی خلاق موتورهای زندگی در گیاهان و حیوانات و انسان است: همه اینها به طور مستقیم یا غیر مستقیم به نور آفتاب بستگی دارد و بدون آن هنه آنها به خاموشی خواهد گرایید این موضوعرا با کمی دقت می توان دریافت...

ادامه دارد...

۱. آمادگی پذیرش(آمادگی روانی):مردم جهان باید به قدر کافی تلخی این وضع نابسامان و بی عدالتی ها را درک کنند مردم جهان باید نارسایی وضعف قوانین بشری را برای اجرای عدالت اجتماعی لمس کنند. مردم جهان باید این حقیقت را بیابند که تنها در سایه عدالت و پیوند های مادی و ضمانت اجرایی موجود و مقررات خود ساخته انسانها مشکل جهان حل نمیشود بلکه مشکلات هرروز متراکم تر و به گونه کلاف سر درگمی پیچیده تر می شود مردم جهان باید احساس کنند که بحرانهای کنونی زاییده نظامات کنونی است و این نظامات از حل بحرانها سرانجام عاجزند.

مردم جهان باید درک کنند که برای وصول به این هدف بزرگ اصول ونظاماتی تازه لازم است که متکی به ارزش های انسانی و ایمان و عواطف بشری و اخلاقی باشد نه تنها اصول خشک و بی روح ونارسایی مادی .مردم جهان باید به این حد از رشد اجتماعی برسند که بفهمند پیشرفت تکنولوژی الزاما به مفهوم پیشرفت بشریت و تامین خوشبختی انسانها نسیت بلکه تکنولوژی پیشرفته تنها در صورتی ضامن نیکبختی و سعادت است که زیر چتر یک سلسله اصول معنوی و انسانی استقرار یابد و الا بلا آفرین خواهد بود و مایه ویرانگری است.

مردم جهان باید دریابند صنایع اگر به صورت بتی درآیند بر حجم مشکلات کنونی افزوده خواهد شد و به ابعاد ویرانی و ضایعات جنگ ها وسعت می بخشد بلکه باید به شکل ابزار ی در آیند تحت کنترل انسانهای شایسته بالاخره مردم جهان باید تشنه شوند و تا تشنه نشوند به سراغ چشمه های آب نمی روند. و به تعبیر دیگر تا در مردم جهان تقاضایی نباشد عرضه هر نوع برنامه اسلامی مفید و موثر نخواهد بود که قانون رد عرضه و تقاضا، بیش از آنچه در مورد مسائل اقتصادی مورد توجه است در مسائل اجتماعی باید مورد توجه قرار گیرد.

2. تکامل فرهنگی و صنعتی:

از سوی دیگر گرد آوری تمام مردم جهان در زیر یک پرچم، کوتاه ساخنم دست زورمندان و قلدران، در همه جا کستردن تعلیم و تربیت در آخرین حد امکان در همه سطوح، تفهیم کامل این مسئله که اختلاف زبان و نژاد و منطقه جغرافیایی و مانند آنها دلیل بر این نیست که مردم جهان نتوانند همانند برادران در یک خانواده زندگی کنند و در صلح و برادری و عدالت زیست نمایند. و فراهم ساختن یک اقتصاد سالم و کافی برای همه انسانها، نیاز به رشد فرهنگی و بالا رفتن سطح دانش بشری از یک سو و تکامل وسائل صنعتی از سوی دیگر دارد؛ وسائلی که بتواند پیوند سریع و نزدیک ودائمی میان تمام نقاط جهان برقرار سازد که آنهم بدون گذشت زمان ممکن نیست!

از پاره ای از روایات که شکل زندگی مردم جهان را در عصر قیام مهدی(ع) ترسیم میکند استفاده میشود که پیشرفت تکنولوژی وصنعت وخصوصا صنایع حمل ونقل و ارتباطی در آن عصر چنان خواهد بود که قاره های بزرگ جهان عملا به صورت چند شهر نزدیک به هم در می آیند و شرق و غرب حتی حتی حکم یک خانه را پیدا می کند و مشکل زمان و مکتن به کلی حل خواهد شد.

البته ممکن است قسمتی ازاین امور در پرتو یک جهش و انقلاب صنعتی در آن عصر صورت گیرد، ولی بالاخره یک نوع آمادگی  علمی به عنوان زمینه باید  برآستانه چنان عصری باشد.

3. پرورش یک نیروی ضربتی انقلابی:

سرانجام ممکن است گروهی هرچند در اقلیت باشند در این جهان پرورش یابند که هسته اصلی ارتش انقلابی آن مصلح بزرگ را تشکیل دهند. باید در میان این جهنم سوزان گلهایی برویند تا مقدمه گلستانی گردند؛ باید در این شوره زارنهالهایی تربیت شوند تا پیا آور بهار برای دیگران باشند. باید افرادی فوق العاده آگاه،شجاع،دلسوز، فداکار وجانباز برای این تربیت شوند هرچند نسلهایی برای این منظور یکی پس از دیگری بگذرند تا ذخایر آشکار گردد و عناصر اصلی انقلاب فراهم شود و این نیز زمان می خواهد. اما چه کسی باید عهده دار پرورش اینگونه افراد گردد؟

باید به خاطر داشته باشیم که این بر عهده همان رهبر بزرگ است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم دست به چنین برنامه ای بزند. در روایات اسلامی یکی از علل طولانی شدن غیبت امام مسئله امتحان و آزمون عمومی مردم وانتخاب اصلح ذکر شده که ممکن است اشاره به همین موضوع باشد.توضیح اینکه آزمون های انسانی الهی همچون آزمون های دیگر به خاطر آگاهی بیشتر به حال آزمون شدگان نیست بلکه معنی پرورش استعدادها و آشکار ساختن شایستگی ها و جدا شدن صفوف از یکدیگر است.ازمجموع این بحث روشن شد چرا غیبت مهدی بایداینگونه طولانی باشد.      

فلسفه غیبت طولانی

سوال دیگری در زمینه عقیده شیعه درباره مهدی(ع) پیش می آید موضوع غیبت طولانی است که پس از قبول امکان عمر طولانی مطرح می شود وآن اینکه : چرا مهدی ظهور نمی کند با اینکه فساد و ظلم به قدر کافی وجود دارد؟ چرا با قیا م خود جهان را در مسیر عدلو داد قرار نمی دهد؟ آخر تا کی باید نشست و شاهد صحنه های ظلم و خونریزی و بیدادگری مشتی تبهکار باشیم؟ چرا انقدر غیبتش به طول انجامیده؟ و بالاخره سّر این غیبت طولانی چیست؟

این سوال یک پاسخ کوتاه دارد و یک پاسخ مشروح؛ پاسخ کوتاه آن است که برای تحقق یک انقلاب همه جانبه در سطح جهان تنها وجود یک رهبر شایسته انقلابی کافی نیست بلکه آمادگی عموم نیز لازم است؛ و هنوز متاسفانه دنیا آماده پذیرش چنان حکومتی نشده است و به محض آمادگی قیام او قطعی است!

اما توضیح این سخن:

اولا: باید توجه داشت که برنامه قیام مهدی همانند برنامه قیام همه پیامبران الهی، از راه بهره گیری از وسائل و اسباب طبیعی انجام می گیرد و هیچ گاه اعجاز اساس آن را تشکیل نمی دهد معجزات جنبه استثنایی دارند و در روند برنامه های اصلاحی رهبر آسمانی – جز در مورد استثنایی- دخالت نخواهند داشت.به همین دلیل همه انبیا از سلاح روز، تربیت افراد لایق، مشورت لازم، طرح نقشه های موثر، تاکتیک های نظامی حساب شده و خلاصه فراهم ساختن هرگونه امکان مادی و معنوی برای پیشبرد هدفشان استفاده می کردند و در انتظار این نمی نشستند که هر روز معجزه ای واقع شود و دشمن یک گام عقب نشینی کند یا دوستان در پرتو اعجاز هر روز در مسیر تکامل گامی به پیش بگذارند.بنابراین، اجرای طرح حکومت حق و عدالت در سطح جهانی نیز باید با استفاده از وسایل مادی و معنوی لازم- جز در مورد استثنایی- تحقق پذیرد. به تعبیر دیگر مهدی آیین و مذهب جدیدی با خود نمی آورد بلکه او طرح های انقلابی اجرا شده الهی را  به مورد اجرا می گذارد رسالت او تنها ابلاغ و انذار و تعلیم و تربیت و توصیه و تذکر نیست رسالت او اجرای همه اصولی است که به ظلم و ستم و تبعیض در سایه حکومت علم و ایمان پایان می بخشد و مسلما اجرای این طرح بدون آمادگی ممکن نیست.

ثانیا: با توجه به اصل اساسی بالا روشن می شود که چرا می گوییم هنوز وجود این آمادگی مسلم نیست بلکه حداقل چند نوع آمادگی برای این کار لازم است:

 1. آمادگی پذیرش(آمادگی روانی):

مردم جهان باید به قدر کافی تلخی این وضع نابسامان و بی عدالتی ها را درک کنند مردم جهان باید نارسایی وضعف قوانین بشری را برای اجرای عدالت اجتماعی لمس کنند. مردم جهان باید این حقیقت را بیابند که تنها در سایه عدالت و پیوند های مادی و ضمانت اجرایی موجود و مقررات خود ساخته انسانها مشکل جهان حل نمیشود بلکه مشکلات هرروز متراکم تر و به گونه کلاف سر درگمی پیچیده تر می شود مردم جهان باید احساس کنند که بحرانهای کنونی زاییده نظامات کنونی است و این نظامات از حل بحرانها سرانجام عاجزند.

ادامه دارد...

بگیر از من مرا ای عشق

ای مولا

آقا دستم به دامنت